Önnur líf

Ævar Örn Jósepsson

Uppheimar, 2010.

Lygilegur veruleiki

Stundum er sagt að raunveruleikinn sé ýktari en allur skáldskapur. Þessu má reyndar líka snúa við því að stundum er mesta sannleikann að finna í skáldskap. Í sumum tilvikum er þar skírskotað til sannleikans í víðara samhengi og þá óháð tíma og rúmi. Hver kannast til dæmis ekki við að dæmi úr heimsbókmenntum horfinna alda séu dregin fram til að varpa ljósi á viðburði í samtímanum til að sýna fram á að mannlegt eðli sé alltaf eins og að sagan sé stöðug hringrás?

En skáldskap má líka nota til að höndla nærtækari og staðbundnari „sannleika“. Þá beitir sá sem á penna heldur (eða lyklaborð lemur, kannski frekar) skáldskapnum til að segja hluti sem hann þyrfti að tóna niður eða orða pent, til dæmis í aðsendri grein til dagblaðs. Hann hnikar til nöfnum og aðstæðum en öllum skilst hvað hann á við og undir þessum formerkjum getur hann gengið miklu hispurslausar til verks í lýsingu sinni á því sem við honum blasir.

Höfundar glæpasagna beita þessu bragði óspart, íslenskir ekki síður en erlendir. Ævar Örn Jósepsson er einn þeirra sem fléttar álitaefni úr samtímanum mikið inn í sínar sögur og beitir á köflum grimmri en um leið hressilegri þjóðfélagsádeilu.

Ég veit til dæmis ekki hvort harðir sjálfstæðismenn ættu endilega að óska sér nýjustu glæpasögu Ævars Arnar, Önnur líf , í jólagjöf. Alla vega ekki þeir sem eru í liði með mönnum eins og stjörnulögfræðingnum Brynjari Andra Gunnlaugssyni sem kemur fyrir í bókinni. Það má auðvitað ekki segja of mikið um söguþráð glæpasagna en óhætt er að orða það þannig að sagan sé alla vega ekki beint til þess falinn að peppa upp stemninguna á upplestrarkvöldum í Valhöll.

Sagan hverfist um tvær alvarlegar líkamsárásir sem stúlka verður fyrir og tengjast að nokkru leyti þætti hennar í mótmælunum á Austurvelli hrunveturinn 2008-2009. Málið verður lögreglukonunni Katrínu sérlega hugleikið, enda tengist hún fórnarlambinu fjölskylduböndum. Hún nýtur hins vegar framan af fremur takmarkaðrar aðstoðar félaga sinna þar sem Árni er í fæðingarorlofi og Stefán eyðir flestum sínum stundum með skrúflykil í hönd undir gömlum jeppa að jafna sig á andlegu áfalli. Og Guðni virðist fremur búa til vandræði en hjálpa til við að greiða úr þeim.
Eins og það væri yndislegt að geta sagt með sannfæringu í röddinni að þeir viðurstyggilegu glæpir sem eru í forgrunni þessarar bókar gætu ekki átt sér stað á sama hátt í íslenskum veruleika, þá vitum við betur. Þurfum ekki annað en að hugsa til eins fyrrverandi biskups. Hvort sem einhverjir liðsmenn tiltekins stjórnmálaflokks eiga skilið að vera í skúrkahlutverki í þessari bók, fremur en einhver önnur íslensk valdablokk, er aukaatriði. Meira máli skiptir að afhjúpun síðustu missera á gegndarlausri siðblindu íslenskra valdaafla gerir það að verkum að gríma sakleysisins er fallin.

Önnur líf er sjötta bók Ævars Arnar um lögregluteymið Stefán, Katrínu, Árna og Guðna. Löggulið Ævars Arnar er fremur vel heppnað persónugallerí, þó að klisjurnar séu vissulega til staðar, samanber duglegu og samviskusömu konuna sem alltaf er vanmetin á sínum vinnustað og svo dónakallinn og durtinn - svona „bad-cop“ - sem líka er álíka fastur liður í heimi glæpasagnanna. Ævari tekst allra best upp í persónugerð Stefáns, hann sneiðir þar algjörlega hjá klisjunum en býr þó um leið til dæmigerðan miðaldra kall, hæglátan kontórista, sem hvorki er með fullkomnunaráráttu né algjör gallagripur, bara svona einhvern veginn mitt á milli, eins og við flest.

Krimmaformið leikur í höndum Ævars Arnar. Honum fer það vel að skjóta föstum skotum á samfélagið, textinn er fullur af kaldhæðni og húmor en þó ekki á kostnað alvörunnar undir niðri og næmni fyrir mannlegum örlögum.

Sigurður Ólafsson, nóvember 2010.


Til baka



Senda Senda Prenta Prenta Senda á Facebook

Brúður eftir Sigurbjörgu Þrastardóttur
Brúður | 01.12.2010
Titillinn á ljóðabók Sigurbjargar Þrastardóttur, Brúður, er skemmtilega tvíræður í málfræðilegum einfaldleika sínum. Brúður er eintöluorðið yfir konu sem er að fara að gifta sig en í fleirtölu er orðið brúður notað um leikföng í mannslíki, einnig nefnd dúkkur. Fleirtöluorðið brúður vísar ennfremur í leikhúsfyrirbærið leikbrúður eða strengjabrúður og brúðuleikhús. Allt þetta og meira kemur svo fram í bókinni sjálfri, en þar leikur skáldkonan sér með brúðir eins og þær væru brúður eða strengjabrúður, setur í raun upp einskonar brúðuleikhús með brúðum sínum. ...
Morgunengill
Morgunengill | 30.11.2010
Það er forvitnilegt að bera saman káputexta bókar Ragnars Jónassonar, Snjóblinda, og titil bókar Árna, Morgunengill. Í fyrrnefndu bókinni er talað um að kona líkist snjóengli þar sem hún liggur slösuð í snjónum á Siglufirði. Árna fórnarlamb er búsett í næsta bæ, Akureyri, og þar hlustar morðinginn á lagið morgunengil. Hvort þær eiga annað sameiginlegt ætla ég að láta lesendum eftir að komast að. ...
Sjóarinn með morgunhestana undir kjólnum
Hafið hefur löngum verið uppspretta skáldskaparmála ýmiskonar, enda afskaplega skáldlegt fyrirbæri, nátengt dulvitundinni og móðurinni. Hafið hefur þó ekkert endilega verið nærtækt íslenskum skáldum, þrátt fyrir að umlykja landið linnulaust. Það eru helst skáld sem tilheyra (eiginlega ekki) nýrómantíkinni sem fjölluðu um hafið, eins og hinn dramatíski Einar Benediktsson og þær systur Herdís og Ólína Andrésdætur. ...
Forngripasafnið
Forngripasafnið | 29.11.2010
Rúnar er nýfluttur með pabba sínum í lítið þorp úti á landi, langt frá vinum sínum og fjölskyldu í höfuðborginni. Honum líst ekki of vel á þann ráðahag en þegar að hann kynnist systkinunum Möggu og Lilla verður lífið á nýja staðnum strax mun bærilegra. Enn betra verður það síðan þegar við bætast heimssögulegar uppgötvanir þar sem hægt er að horfa á hluti úr fortíðinni fyrir framan sig og meðal þess sem birtist er stelpa frá löngu liðinni tíð sem virðist vilja segja krökkunum eitthvað mjög áhugavert. ...
Önnur líf eftir Ævar Örn Jósepsson
Önnur líf | 29.11.2010
Stundum er sagt að raunveruleikinn sé ýktari en allur skáldskapur. Þessu má reyndar líka snúa við því að stundum er mesta sannleikann að finna í skáldskap. Í sumum tilvikum er þar skírskotað til sannleikans í víðara samhengi og þá óháð tíma og rúmi. Hver kannast til dæmis ekki við að dæmi úr heimsbókmenntum horfinna alda séu dregin fram til að varpa ljósi á viðburði í samtímanum til að sýna fram á að mannlegt eðli sé alltaf eins og að sagan sé stöðug hringrás? ...
Moli litli flugustrákur
Þær voru ófáar gleðistundirnar sem ég átti með Mola flugustrák. Áhugi minn á skordýrum var alltaf mikill og ég yfirfærði ævintýri Mola og félaga hiklaust yfir á þann smádýraheim sem var í kringum mig, sá flugustráka allsstaðar og óttaðist um afdrif þeirra. Eitthvað hefur þetta nú samt skolast til því áhuginn á kóngulóm var ekki minni en á flugum og mér tókst greinilega aldrei að tengja illmennið Köngul við þessa margfættu og flínku vini. ...
Hver ert þú?
Hlustaðu á ljósið er aðeins fjórða ljóðabók Njarðar P. Njarðvík, en hann er afkastamikill rithöfundur og þýðandi sem kunnugt er. Þær fyrri eru Lestin til Lundar (1973), Leitin að fjarskanum (1990) og Aftur til steinsins (2005). ...
Skáldsaga um Jón
Titillinn á átjándualdar sögu Ófeigs Sigurðssonar er ansi viðamikill: Skáldsaga um Jón & hans rituðu bréf til barnshafandi konu sinnar þá hann dvaldi í helli yfir vetur & undirbjó komu hennar & nýrra tíma. Þetta eru alls 25 orð og að auki boðar titillinn nýja tíma. Á sama hátt er umgjörð sögunnar mikilfengleg, en sagan gerist á suðurlandi um miðja átjándu öld, nánar tiltekið árið 1755, en einmitt þá er Kötlugos í fullum gangi með tilheyrandi hamförum, jarðskjálftum, öskufalli og æsingi yfirleitt. Söguhetjan Jón er enginn annar en eldklerkurinn Jón Steingrímsson, sem hér er ungur að árum. ...
Ég man þig
Ég man þig | 24.11.2010
Í viðtölum vegna glæpasögu sinnar frá í fyrra, Horfðu á mig, talaði Yrsa Sigurðardóttir um að hana langaði til að skrifa bók sem væri meira í ætt við hrollvekju en glæpasögu. Og nú hefur hún uppfyllt þau loforð því nýja bókin, Ég man þig, er meiri draugasaga en glæpasaga þó vissulega komi glæpir og glæpsamlegt athæfi við sögu. ...
Snjóblinda
Snjóblinda | 23.11.2010
Höfundurinn, Ragnar Jónasson þekkir greinilega til á Siglufirði og ég stóð sjálfa mig að því að rifja upp hvar einstaka götur eru í bænum, sá fyrir mér Ráðhústorgið og bíóið eins og það var fyrir rúmum 30 árum þegar ég var að alast þar upp. ...


Booksearch

Author:
Book:


Skipta um leturstærð


Tungumál