Allt með kossi vekur

Guðrún Eva Mínervudóttir

JPV útgáfa, 2011

Sköpun og skilningur

Síðasta skáldsaga Guðrúnar Evu Mínervudóttur hét Skaparinn. Nýja bókin hennar, Allt með kossi vekur, fjallar um sköpunarkraft, og hefst á sköpunarsögu Biblíunnar, eða einskonar útgáfu sögunnar af Adam og Evu í aldingarðinum og fallinu fræga. Sú saga birtist okkur í myndasöguformi og bókin innheldur að auki aðra myndasögu og eina myndskreytta sögu, en þær eru allar teiknaðar af Sunnu Sigurðardóttur.

Það er einmitt myndasöguhöfundur sem er ástæða þess að sögumaðurinn, Davíð, segir söguna sem birtist okkur í Allt með kossi vekur, en hann fær sendar eigur stjúpföður síns, Þorláks eða Láka, sem dáinn er fyrir nokkru. Meðal pappíranna eru nokkrar myndasögur, en Láki var þekktur myndasöguhöfundur, bæði á Íslandi og erlendis.

Nú staldra lesendur kannski við og hugsa sig um, eru til vinsælir myndasöguhöfundar á Íslandi? En þessi litla sögulega misfella er ekki eina dæmið um skáldaleyfi sem Guðrún Eva tekur sér, því sagan gerist á tímum Kötlugoss, árið 2003, en það hafði þá staðið yfir með hléum í tvö ár og valdið gífurlegri eyðileggingu á suðurlandi. Það verður því strax ljóst að Guðrún Eva er að leiða lesanda inn í heim sem er örlítið til hliðar við okkar þekkta veruleika, sem þó er svona almennt séð uppistaða verksins.

Þetta er svo enn frekar undirstrikað í meginþema verksins sem er listin og kossinn. Móðir Davíðs, Elísabet, telur sig hafa orðið fyrir einskonar kraftbirtingarhljómi listarinnar við það að vera kysst af ungum manni þegar hún var sjálf unglingsstelpa. Hún álítur að kossinn hafi breytt sér og gert sig að listakonu. Og það sem meira er, hún telur að hún geti borið þennan koss áfram, gefið hann öðrum, sem eru tilbúnir til að taka við samskonar upplifun.

En einn þeirra sem hún gefur þessa gjöf bregst ekki við sem skyldi, vissulega hefur kossinn mikil áhrif á hann en þau eru frekar til hins verra og er saga þess manns, og þó aðallega konu hans sem er gömul vinkona Elísabetar, stærsti hluti þeirrar sögu sem Davíð segir. Ingibjörg, eða Indi, er grátgjörn kona með kaupæði á háu stigi, en maður hennar, Jón, er þó enn skrýtnari karakter. Hann er einnig haldinn þráhyggju, en hann þolir ekki að hafa hluti í kringum sig. Því bregður hann á það ráð að byggja hillur uppi við loft í öllum herbergjum íbúðar hans og Indi og þar hleður hann öllum lausamunum: “Indi hafði engu logið. Heimili þeirra Jóns minnti á vísindaskáldskap. Þyngdaraflinu var storkað af slíkri einurð að Elísabet óttaðist að líða upp í loft ef hún gætti sín ekki. Hillurnar uppi undir lofti voru yfirfullar af bókum, kertastjökum, blómavösum, teppum, litlum hirslum með smádóti, styttum, tímaritum og pottaplöntum og sköpuðu ógnvænlegt mótvægi við annars tómleg húsakynnin” (113).

Það er því ljóst að maðurinn er ekki í góðu jafnvægi (bókstaflega eiginlega, með þessum undarlegu jafnvægiskúnstum hlutfalla á heimilinu) og því þarf ekki að koma á óvart að koss Elísabetar hefur róttæk áhrif. Hér ber að benda á að Guðrún Eva býður okkur uppá tvær leiðir til að skilja söguna, annarsvegar útfrá útgáfu Elísabetar um kraftbirtinguna og hinsvegar útgáfu Davíðs, sögumannsins, sem hafnar öllu slíku og vill meina að móðir hana hafi einfaldlega neytt eiturlyfja í óhóflegu magni og að ástæðan fyrir atburðarásinni sem hefst í kjölfar kossins sé áhrif eiturlyfja á Jón. Og þó. Það kemur fljótt í ljós að Davíð er ekki alveg eins viss og hann vill vera, enda fjallar bókin að hluta til um hann sjálfan og samband hans við þessa sérstæðu móður, og þarmeð einhverskonar leit hans að sjálfum sér.
 
Atburðirnir sem Davíð er að rifja upp og skrásetja gerast fyrir 13 árum – svo nú sögunnar er í framtíðinni, nánar tiltekið árið 2016, en sá tími kemur þó ekkert við sögu, utan að við kynnumst aðeins fjölskyldu Davíðs, en hann er ákveðinn í því að sinna dætrum sínum betur en móðir hans sinnti honum. En sú mynd sem við sjáum er vaxandi þráhyggju hans sjálfs gagnvart þessu viðfangsefni, sögu Indi, sem jafnframt er saga móður hans og Láka, og svo auðvitað Jóns. Þráhyggjan snýr að skilningi, leitinni eftir því að skilja sjálfan sig, móðurina og sambandið við hana. Þannig fær myndasagan í upphafi verksins aukið vægi í þessum vangaveltum um skilning og sköpun. Þrátt fyrir þessar áhugavekjandi tengingar þá fannst mér hluti (sjálfs/skilnings) leitar Davíðs ekki alveg nægilega sterkur og vaxandi þráhyggja hans ekki fyllilega undirbyggð.

Þáttur myndasagnanna kemur einnig fram í orðum Láka, þegar hann reynir að lýsa list sinni: “Ástæðan fyrir því að ég kýs að segja sögur með myndum er sú að ég trúi því að þannig komist ég nær því að höndla einhvern ósýnilegan mannlegan kjarna. Raunar er ég alltaf að höndla með hið ósýnilega. Þar verður galdurinn til. Í ginnungagapinu á milli ramma. Í togstreitunni milli myndar og texta. Í því sem ég gef til kynna eða ætlast til að lesandinn gefi sér ...” (115). Það má segja að þessi lýsing geti að mörgu leyti átt við margt af því sem Guðrún Eva fjallar um í þessari eftirtektarverðu skáldsögu.

Allt með kossi vekur er átakamikið og áhrifamikið verk og minnir að því leyti á eina af fyrri skáldsögum höfundar, Yosoy: Af líkamslistum og hugarvíli í hryllingsleikhúsinu við Álafoss (2005). Hér er fjallað um mörk listar og geðveiki, meðal annars, auk þess sem náttúruhamfarir koma heilmikið við sögu, og segja má að það sé verið að spegla þessar hamfarir í listum og geðveiki við hamfarirnar og eyðinguna sem Katla veldur. Það er því margt um að vera í sögu Guðrúnar Evu og minniháttar veikleikar koma ekki í veg fyrir að Allt með kossi vekur er hiklaust ein af  athyglisverðustu og sterkustu skáldsögum þessa árs.

Úlfhildur Dagsdóttir, desember 2011.


Til baka



Senda Senda Prenta Prenta Senda á Facebook

Upp á líf og dauða
Hvað gerir maður ef maður finnur mjög sorglegt ljóð í blaðarusli eftir verkefnavinnu með bekkjarfélögunum? Ef tilfinningarnar sem er lýst í ljóðinu eru áberandi vonleysislegar og birta mikla vanlíðan hlýtur manni að bera skylda til að finna þann sem skrifaði ljóðið og hjálpa honum, eða hvað? Og hvernig kemur maður einhverjum til hjálpar þegar maður veit ekki einu sinni hver það er? Í Upp á líf og dauða er tekið á þunglyndi og sjálfsvígshugsunum og því hvernig ekki er alltaf hægt að sjá utan á fólki hvernig því líður, alvarlegum málefnum sem snerta líf og hugsanir margra unglinga. ...
Náttúrugripasafnið
Náttúrugripasafnið er nýjasta bók Sigrúnar Eldjárn og er sjálfstætt framhald af Forngripasafninu sem kom út í fyrra. Nokkrir söguþræðir fléttast saman en söguhetjan Rúnar er í upphafi bókar staddur í heimsókn hjá mömmu sinni í New York. Þar rambar hann inn í mjög skrítna verslun með náttúrugripi þar sem hann finnur hinar fullkomnu gjafir fyrir vini sína, Möggu og Lilla. Hjónin sem reka búðina afhenda honum afskaplega furðulegan pakka sem hann ákveður þrátt fyrir efasemdir að taka með sér til Íslands. Fljótlega tekur hann eftir skuggalegum manni með sólgleraugu sem virðist vera alls staðar þar sem Rúnar er. ...
Dagbók Ólafíu Arndísar
Dagbók Ólafíu Arndísar er önnur bókin um hina ungu, bráðsnjöllu og skemmtilegu Ólafíu Arndísi. Fyrri bókin, Flateyjarbréfin, kom út á síðasta ári en þar skrifar Ólafía Arndís bréf til kennarans síns á meðan hún er í sumarfríi. Núna er aftur komið sumarfrí og henni hefur áskotnast dagbók sem kemur sér einstaklega vel þegar maður þarf mikið að tjá sig en hefur ákveðið að tala hvorki við fjölskylduna eða nokkurn annan mann, alla vega tímabundið. Ólafía Arndís skrifar í staðinn af miklum móð um allt sem á daga hennar drífur þetta sumarið. ...
Sálumessa
Í Sálumessu tekur Ari Trausti fyrir fimm tímabil í sögu landsins og skrifar út frá þeim langar smásögur eða eiginlega fimm nóvellur. Þættirnir gerast á söguöld, um Siðaskiptin, á fyrri hluta 19. aldar, snemma á síðustu öld og sá síðasti í nútímanum. ...
Valeyrarvalsinn
Valeyrarvalsinn | 05.12.2011
Frásagnir af lífinu í smábæjum og þorpum eru nokkuð áberandi minni í íslenskum bókmenntum. Kannski er það ekki að furða því þótt stór hluti þjóðarinnar búi núorðið í borginni eða stærri samfélögum hafa langflest okkar einhver tengsl við þorpin og smábæina, hvort sem það er í okkar eigin nútíð eða í gegnum eldri kynslóðir. Hvernig sem því er farið er þó ljóst að smábærinn í bókmenntum hefur yfir sér eitthvað heillandi og forvitnilegt, andrúmsloft sem er fjarlægt en á sama tíma svo nálægt. Í Valeyrarvalsi Guðmundar Andra Thorssonar er sagt frá lífinu í einu af þessum þorpum þar sem allt virðist fara fram fyrir opnum tjöldum en ýmislegt er samt sem áður dulið, jafnvel þaggað niður og bælt eða einfaldlega grafið djúpt í fortíðinni. Undir yfirborðinu bærast flóknar tilfinningar og minningar fullar af trega. ...
Allt með kossi vekur
Síðasta skáldsaga Guðrúnar Evu Mínervudóttur hét Skaparinn. Nýja bókin hennar, Allt með kossi vekur, fjallar um sköpunarkraft, og hefst á sköpunarsögu Biblíunnar, eða einskonar útgáfu sögunnar af Adam og Evu í aldingarðinum og fallinu fræga. Sú saga birtist okkur í myndasöguformi og bókin innheldur að auki aðra myndasögu og eina myndskreytta sögu, en þær eru allar teiknaðar af Sunnu Sigurðardóttur. Það er einmitt myndasöguhöfundur sem er ástæða þess að sögumaðurinn, Davíð, segir söguna sem birtist okkur í Allt með kossi vekur, en hann fær sendar eigur stjúpföður síns, Þorláks eða Láka, sem dáinn er fyrir nokkru. Meðal pappíranna eru nokkrar myndasögur, en Láki var þekktur myndasöguhöfundur, bæði á Íslandi og erlendis. ...
Jarðnæði
Jarðnæði | 02.12.2011
Emma Kennedy, breskur grínisti, leikkona og öflugur twittari, lét byggja fyrir sig skúr um daginn – við enda bakgarðsins, þar sem hún hefði ró og næði til sköpunar og skrifta. Hún lýsti fjálglega gleðinni, frelsinu, næðinu sem þessu fylgdi (og ánægjunni með smiðinn sem batt um skúrinn svona fínan borða). ...
Minni líkur meiri von
Hvernig er að vera bara venjuleg stelpa en eiga pabba sem vinnur hættulegt starf, pabba sem maður þarf stöðugt að vera að hafa áhyggjur af? Hvernig á venjuleg stelpa að skilja hvað vakir fyrir manni sem vill vinna á hættulegum stöðum og hvernig tekst maður á við það þegar eitthvað kemur fyrir? Marjolijn Hof er þekktur hollenskur barnabókahöfundur en fyrir bókina Minni líkur meiri von hefur hún hlotið virt barnabókaverðlaun í Hollandi. Bókin hefur verið kvikmynduð þar í landi og hefur myndin líkt og bókin vakið mikla lukku. Nú er hún komin út í íslenskri þýðingu Jónu Dóru Óskarsdóttur. ...
Trúir þú á töfra?
Listin er viðfangsefni þriggja nýrra skáldsagna eftir konur: Bónusstelpunnar eftir Rögnu Sigurðardóttur, Allt með kossi vekur eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur og Trúir þú á töfra? eftir Vigdísi Grímsdóttur. Það er athyglisvert að sjá hvernig þessar ólíku skáldkonur fjalla á ólíkan hátt um listina, en eiga það samt sameiginlegt að líta til listarinnar sem afls skilnings og vakningar. Bókmenntirnar eru hvað fyrirferðarmestar í sögu Vigdísar Grímsdóttur, Trúir þú á töfra? en þar er mikið fjallað um ljóð og skáld og sagan inniheldur fjölmargar tilvitnanir í íslensk skáldverk, auk þess sem Vilhjálmur Shakespeare fær að fljóta með. ...
Játningar mjólkufernuskálds
Unglingabækur eru sívinsælt bókmenntaform, yfirleitt koma nokkrar slíkar út á hverju ári og verður að segjast eins og er að þær eru æði misjafnar. Það vill loða við þessa tegund bóka að bæði persónusköpun og söguþráður séu klisjukennd og boðskapnum ausið yfir lesandann eins og enginn sé morgundagurinn. Sem betur fer eru ekki allar unglingabækur þannig og auðvitað leynast margar mjög góðar bækur í flórunni því unglingabókmenntir bjóða upp á fjölbreytt umfjöllunarefni og geta hæglega speglað allt litróf lífsins, frá því neikvæða til þess jákvæða, ástir, dramatík, spennu og gamansemi og ef bók af þessu tagi á að ganga upp er ekki verra að hún hafi sitt lítið af hverju. Mikilvægast af öllu er kannski að í henni sé jafnvægi milli þessara þátta og að ljós sé að finna við enda ganganna. Játningar mjólkurfernuskálds eftir Arndísi Þórarinsdóttur er unglingabók sem fellur í síðarnefndan flokkinn. Þetta er fyrsta skáldsaga Arndísar og það er sko enginn byrjendabragur á henni. ...


Booksearch

Author:
Book:


Skipta um leturstærð


Tungumál